torsdag 1. desember 2016

Vinterles

PANG! Der har alle Norddalsbiblioteka fyra av startskotet for Vinterles med formidlingsturné sponsa av Oppland fylkesbibliotek. I dag presenterer vi den komplette lista over bøker som vart omtala under besøka, og håpar såleis å kunne inspirere fleire til å velje variert litteratur for kalde kveldar. For å ikkje hale ut innlegget, legg vi kun ved stikkord for kvar bok.

Guri Sørumgard Botheim: Heime mellom istidene

  • Kva er er heime?
  • Heime: barndomsbygda Lesja: dialekt
  • Trondheim: nynorsk
  • Fjellet: dialekt
  • Personlege dikt om sjølvkjensle, identitet, tilknyting og ansvar





Jens M. Johansson: Et godt liv
  • Kven eig forteljinga om eit liv?
  • Familieliv: Katja, Simon og Leon
  • Dagbøkene til Katjas mor
  • Skrivande menneske og litterære koplingar
  • Gode skildringar




Ruth Lillegraven: Sigd
  • Odelsguten Endre, Vestslandsbygd på 1800-talet
  • Sjukdom gjer han sengeliggjande, som faren, må til slutt selje garden
  • Kven er han utan plikta han vart fødd til?
  • Oppdagar verda gjennom bøker tilsendt frå broren frå andre sida av havet
  • Kjærleik, historie, litteraturglede –om å snakke felles språk
  • Vidunderleg vakker!



Erling E. Guldbrandsen: Brødre
  • Rik oppvekstroman
  • Eit mystisk postkort
  • Den klamme familien
  • Korleis kunne alt gå så gale?
  • Helge skriv seg bakover - historia hoppar i tid
  • Gode, såre og humoristiske portrett

Karin Kinge Lindboe: Far og Sachsenhausen
  • Stutt roman med sterke bilete
  • Skriv om sin eigen far
  • Vekslar mellom fortid og notid
  • Rystande, nære skildringar
  • Samhald, krig, alderdom,  kjærleik, lengsel og tap





Marie Aubert: Kan jeg bli med deg hjem?
  • Debutant
  • Ni noveller
  • Skam
  • Lengsle
  • Skarpe observasjonar og psykologisk innsikt
  • Underhaldande, sårt og rått




Heidi Furre: Ungdomsskulen
  • Følgjer Mia gjennom dei tre åra på ungdomsskulen
  • Faren sporlaust borte –sidespor i romanen
  • Kapitteldelt i skulesemester
  • Poetiske skildringar
  • Vennskap, brytningstid
  • God nynorsk!


Nina Lykke: Nei og atter nei
  • Middelklasse-satire
  • Jakta på familielykka
  • Vittig og trist
  • Tilhøve, utruskap, attrå
  • Kva er vitsen?
  • Kritisk blikk på dagens barneoppseding



Per Knutsen: Broren til Hugo
  • Etterkrigstid, Nord-Noreg
  • To brør veks opp under fattige kår prega av alkohol, vald, stygg språkbruk og mangel på kjærleik
  • Brytningstid, homofili, omsorgssvikt, kloke koner og tvangspuling
  • Sårt,nært og vondt
  • Enkelt språk, står godt til den unge hovudpersonen –bortgøymt skulegeni
  • Sjølvbiografisk?


Ivo de Figueiredo: En fremmed ved mitt bord
  • Familieforteljing
  • Ein «Bambleindianar» på leit etter fars historie
  • Brokete bakgrunn frå fleire verdsdelar
  • Om å miste kvarandre og å finne kvarandre att
  • Bilete frå familiealbumet
  • Kulturhistorie
  • Migrasjon
  • God og fyldig litteraturliste


Torgeir W. Skancke: I Mikkels lys
  • Om livet med ein dødssjuk son, på godt og vondt
  • Sjeldant godt skildra, og mi sterkaste leseoppleving dette året.
  • VG, 6. november 2016: «Denne boken om barns sykdom og foreldres kamp er blant de aller sterkeste bøkene denne høsten - uansett sjanger»






Selma Lønning Aarø: Hennes løgnaktige ytre
  • Dokumentarroman
  • Om forfattaren Anna Munch
  • Skulda for å skrive skandalause brev om Knut Hamsun
  • Om kunst, feminitet, galskap
  • Anna og dottera Signe har synsvinkelen




Ingeborg Askeland: Margretesirkelen
  • Historisk
  • Bergen 1300-talet
  • Sterke kvinner
  • Svartedauden
  • Soga om prinsesse Margrete står sentralt
  • Laug –heimekonelauget
  • Nynorsk debutant på 75 år!




Birger Emanuelsen: Anna og kjærligheten
  • Jordmora Anna Bergseng
  • Feminint miljø
  • Gode skildringar av samspel
  • Kjærleik
  • Sorg
  • Notid og fortid
  • Eit nydeleg portrett av ei middelaldrande kvinne
  • www.annaogkjærligheten.com

Per Qvale: Tante Amerika
  • Om kjærleiken  mellom  svenske Karolina Olsson og amerikanaren Will Kellog   –»cornflakesmannen»
  • Värmlendsk landskap -tett på naturen, årstidene
  • Kjærleik/kjærleikssorg
  • Psykisk sjukdom -tap, sakn
  • Historie
  • Bittersøt, hjarteskjerande
  • Nydelege naturskildringar, presist språk.


Bloggar: Merete

fredag 25. november 2016

Gjer alle folk til lesesveinar

Medan enkelte unner seg den fryd det er å gå djupare inn i eit forfattarskap og dyrkar muslingtilbøyeligheterne sine med Tarjei Vesaas 60% av tida, går andre ut over sine breidder og når ut til folket. Dette året har Ut av hylla-misjonærane Merete og Linn, reist landet rundt og formidla "årets beste som du kanskje ikkje visste om" og gjort alle folk til lesesveinar. Turnéen og misjoneringa avsluttar dei på heimebane her i Norddalen.
Stablane med meir eller mindre unnselege bøker som alle bibliotek
får tilsendt gjennom den statlege innkjøpsordninga.
Foto: Linn T. Sunne.

I same slengen dreg dei i gang lesekampanjen "Vinterles" med ein formidlingsturné sponsa av Oppland fylkesbibliotek. Dei vaksne lånarane våre har i fleire år vore misunnelege på ungane som har hatt Sommar+Bok og fått fine armband og anna gild premiering for å lesa bøker. Vinn vinn! Dei vaksne har etterlyst tilsvarande. Dei vil også ha eit lite kick for å auke leselysta. Dei treng også ei lita gulrot for å prioritere lesing i ei svært så konkurranseutsett tid for boka. Nå har omsider biblioteka tatt lånarane på ordet og starta opp den første lesekampanjen for vaksne. Konseptet er enkelt. Les fem bøker og levér skjema på biblioteka, gjerne fleire! I staden for armband blir dei vaksne premiert med eigne Vinterles-krus. Hovudpremien, i tillegg til auka leselyst og leseopplevingar for livet, er middag for fire personar på fjellidylliske Brimi sæter.

Merete og Linn sparka i gang "Vinterles" med inspirasjonskveldar på Lesja og Dovre 14. november. Denne veka har dei vore på Otta og i Vågå, og neste veke står Lom og Skjåk for tur. Onsdag 30. november kl. 19.00 blir dei å treffe her på biblioteket. Vi håpar folket går kvinne og mann av huse for å få med seg lesetips dei elles lett vil gå glipp av i jungelen av bestselgarar.

Og i dag fekk eg gleda av å låne ut "Is-slottet" og
"Fuglane" til kvinne (76) som skal lesa Vesaas for fyrste gong.

Misjonsbodet for bibliotekarar: Gå ut og gjer alle folk til lesesveinar!
God helg! God vinterles!

Rita

onsdag 9. november 2016

Mattfeitt, språkkafé og anna vi må Trumpe gjennom

Kl 19:27 rusla dagens siste lånar smilande ut, og bibliotekaren skal blogge. Det er fort gjort etter ein slik efta; så mange inspirerande folk innom, så mykje latter, så mange gode idèar!

Det har lenge vore bestemt at vi i kveld skulle ha idèmyldringsmøte for ein framtidig språkkafé på biblioteket
. Eg har like lenge vore litt for spent på om vi ville få nok folk til å møte opp denne kvelden, om vi i vesle Lom ville klare å skrape saman nok bygdefolk til å arrangere trivelege skravlekveldar med nokre av dei mange busette flyktningane vi har. Då eg vakna til nyhenda dag, slo det meg først at eg måtte fri til alle mine kjenningar på nettet: Møt opp på Lom folkebibliotek i kveld og gjer i det minste Lom ein betre stad å bu! Eg gjorde det ikkje. Tenkte at i dag har verda nok med seg sjølv, så får vi berre sjå om vi har gjort godt nok førearbeid.

Det hadde vi! Vi var 12 kreative sjeler i ymse alder og av båe kjønn som møttest rundt kaffibordet i kveld, og planane om ein språkkafè vil bli realiserte. Attpåtil kom ei dame halvannan time for seint, og eg veit om nokre fleire som ikkje kunne møte nett i dag, så dette får vi til! Første steg blir å ha ein førjulskveld med song og tullprat her den 07.12. kl 17.30, så tek vi det frå der. Hurraguten Bjørn Ola vil ta med gitaren, og eg skal trene stemma med bobleflaska mi på førehand, så MØT OPP!

Rett før eg låste døra, kom eg opp i ekte tullprat -ispedd litt alvor. To damer stod ved skranken og diskuterte rumbrødsoppskrifter og feittvariantar; flott eller matfeitt, og eg heiv meg med i debatten. Eg la frilyndt ut om at rumbrødsdagen i heimen hos oss er vår form for samlivsterapi. Då bakar eg, medan smeden steikjer. Det inneber at ingen av oss kan gå bort før stabben på 180 leivar er ferdig steikt, og vi nyttar høvet til å ta opp det som måtte ha vore travaleg for oss det siste året. Slik har vi levd godt saman i 30 år -sjølv om det skal seiast at rumbrødet ikkje skal ha æra for dei første ti åra, i alle fall -då levde sikkert vi, som mange andre, på luft og kjærleik. Lattermilde gjekk dei to fruene heim kvar til sin, med ny forståing for kvifor dei hadde halde ut med sine respektive i godt over ein mannsalder. Jula nærmar seg, eg Trumpar gjennom at matfeittet er best også i år, så får vi sjå kva andre får Trumpa gjennom dei neste fire åra...

Bloggar med bakstrøv: Merete

torsdag 3. november 2016

Høner, sorg og lykke hand i hand

SVOSJ -for ei inspirerande veke!

Hønemor med alle dei tolv små.
Måndag starta dagen med ei utruleg fin melding frå ein tidlegare elev ved den vidaregåande skulen her, ein person vi ikkje har sett på fleire år. Vedkomande hadde funne fram til nokre boktips på heimesida vår, men fann elles få tips på si leiting etter nye, gode bøker utanom bestseljarane. Ho var så lei av berre å få Samartin og Hislop i hendene når ho spurde... Kanskje vi kunne tipse? OM vi kunne! Så utruleg artig å få slike innspel frå unge lesarar, oppegåande menneske som ser litteraturen sitt potensiale utover alt dette både nett og bokhandlarar flyt over av. Ei glede å kunne pøse på med gode lesetips som til vanleg lever eit liv i skuggen av sine "overreklamerte" slektningar.

Tysdag hadde vi besøk av Mari Brenna -ei eldsjel som i fleire år har brunne for formidling av forfattarskapen til Aslaug Høydal. Mari heldt tre framsyningar for tre ulike grupper frå barnehagen, med dokketeater av boka Hønemor og dei tolv kjuklingane. Så fine dokker, og så snodige barn! Rett etter hadde vi besøk av representantar frå Noregs Mållag, som denne dagen var i Lom i høve nynorskstafetten.

I går kveld stod Einar Gelius for eit tankevekkjande foredrag spunne over den nye boka hans; Tanker om kjærlighet, sorg og savn. Godt frammøte med mange innspel frå publikum gjorde kvelden til ei fin oppleving, flott innramma av orda og tankane til denne folkelege presten, som framstår som eit medmenneske med ei livsrøynsle han ikkje er redd å dele av. Fleire ytra til og med ønskje om liknande temakveldar seinare. Biblioteket som ein god møteplass for viktige, medmenneskelege samatalar spunne rundt litteratur, er ein fin tanke i ein kvardag prega av stress, tidsjag, skjermtid og elles lite personkontakt.

Om ikkje dette var nok: I dag skein fantastiske nyhende mot oss frå skjermen! På Norsk kulturindeks, utgjeve av Telemarksforskning, har Lom folkebibliotek vorte rangert på ein delt andreplass blant alle folkebiblioteka i kongeriket! Vi er kun tangert av Vang, og "slått" av Tynset! Glade og audmjuke har vi i dag frilyndt delt dei gromme tala til ymse kantar, men veit med oss sjølve at slike tal ikkje kjem seglande av seg sjølv ved neste vegkross. Nye tankar må klekkjast, planar må gjennomførast, bøker må formidlast, ressursar må kjempast for... Køyr på!

Bloggar: Merete

torsdag 27. oktober 2016

Orsak, Jon Fosse!

Då eg fekk boka "Fiskene har ingen føtter" i hendene, flytta eg mest med det same inn i mi eiga verd -inn i eit univers av vidunderlege ord og vendingar fletta saman til eit dokument å drøyme seg bort i, bla seg attende i, sitere frå, og beint fram bli utruleg glad i. Eg registrerte ganske kjapt at forfattaren Stefánsson var nominert til Nordisk råds litteraturpris, og naturlegvis vart han min favoritt ganske så snart.

"Ja, men vår nominerte, då -Jon Fosse?" Folk eg diskuterte med skakka på hovudet og flein litt i skjegget -dei kjende jo meg. Etter 15 år som barne- og ungdomsbibliotekar, må eg vedgå at eg har lese fint lite vaksenromanar av Jon Fosse... Så hadde eg gjort som eg ofte gjer; høyrt på andre som har forsøkt seg på forfattaren. Det som hadde kome meg for øyra, var at dette er ein skribent som ikkje har punktum i sine bøker, og som bruker gjentaking som verkemiddel i sine elles "slanke" romanar. Skodespel hadde mest ingen nemnt noko om. Så nei: Stefánsson var nok favoritten, ja!

Så går sjølvaste nordmann Fosse av stad og vinn heile prisen! Eg beit meg i det, plukka etter kvart med meg lydboka av Trilogien, berre for å høyre kva dette eigentleg var. Åh, sukk! Kjære Jon Fosse: Eg ber så audmjukt om orsak for mine villfaringar! Anderz Eide har dei siste dagane i skodaen synt meg vegen inn i Fosse sitt univers, med ei framifrå innlesing av desse tre vakre forteljingane. Og i dag, etter endt lesing og nyting, er eg så hjartans einig; vår eigen Fosse er så inderleg verd denne høgtruvande prisen! Dei lyriske vendingane, den framifrå nynorsken, dei gode karakterane -med Alida og Asle i spissen, samt den kjenslevare historia, som leidde meg inn i ein suggererande rytme med rom for både mystikk og venleik, trist og vakker på same tid; alt er i ei klasse for seg. Nok ein gong har eg lært at ein ikkje skal skoda hunden på håra, bøkene på framsida, eller det andre fortel om nokon av delane: Eiga røynsle er det einaste som kan syne deg ditt personlege syn på alt som omgjev deg. Eg held framleis Stefánsson skyhøgt som forfattar, men den eine utelet ikkje lenger den andre.

Om du er av dei som ikkje heilt får taket på Trilogien: La Anderz Eide med sin lydbokversjon syne deg leia! Du vil aldri angre. God lesnad!

Bloggar som snart lyt lære: Merete

torsdag 20. oktober 2016

Engel i snøen

Da eg vart innkalla til intervju for stillinga ved Lom folkebibliotek, var formidling ein viktig del av intervjuet. Boka dei vise kvinnene hadde valt som formidlingsoppgåve til forventningsfulle formidlarkandidatar, var "Engel i snøen" av Anders Totland, ein kort roman for ungdom skriven av ein debutant, slik at det var lite truleg at nokon av kandidatane hadde kjennskap til forfattar eller bok på førehand.

"Engel i snøen" er ein kort roman, det tek ikkje meir enn 20 minutt å lesa han. Eg las han først ein gong utan å gjera notat, så vart det å finlesa nokre gonger til for å få noko ned på papiret. Anders Totland vart googla, eg las omtalar av boka og intervju med forfattaren. Ei handskriven side med utdrag frå omtalar, og ei med utdrag frå intervju, blei etter kvart til to sider med stort sett eigne betraktningar om boka. Boka vart lese enda eit par gonger til, og eg pugga mi eiga formidlingstekst til eg kunne ho på rams. For å vere heilt sikker, kokte eg formidlingsteksten ned til ei side med berre nokre få stikkord som eg kunne glytte på om eg sto fast.

Og for ei bok "Engel i snøen" er! Ho tek opp eit tema som er vanskeleg å snakke om; korleis unge menneske med ein dødeleg diagnose har det. Det er mykje sorg og vemod, men det er også mykje omsorg og kjærleik. Eg var tett på å bli rørt til tårer fleire gongar under lesinga, og jamvel når eg formidla boka under intervjuet. Det er god plass mellom linene i boka, og mellom linene er det plass til alt det som ikkje blir nemd i boka, alt det som vi som lesarar berre må tenkje oss til.

Både intervjuet og formidlinga gjekk bra, eg fekk jo som kjend jobben!

Under googling av Anders Totland oppdaga eg at han tilbyr ei framsyning der han kombinerer høgtlesing av heile boka med pianospeling. Dei vise kvinnene tende på ideen, og no på måndag var Totland bak pianoet på Lom ungdomsskule og hadde framsyning for tiande klasse. Eg var så heldig at eg fekk sitja bak i auditoriet og fylgje med på framsyninga saman med elevane og lærarar. Eg vart imponert både av Totland, og av elevane som sat stille og følgde med utan å lage spetakkel, slik eg hugsar mi ungdomsskuleklasse gjorde ved slike høve.

Anders Totland ved pianoet
Det vart tid til litt samtale etter høgtlesinga, og Totland hadde ei betraktning om kjønn som eg berre må dele. Han meinte at jenter er dobbelt så kule som gutar! "Kva?" var det mange som svara forundra, før Totland repliserte med at jenter antakeleg er enda kulare enn dobbelt så kule (og det vil nok gutane oppdage etter kvart). Grunngjevinga for dette er at gutar berre les bøker om gutar, mens jenter les bøker om både gutar og jenter.

Biblitotek-Are (som ynskjer å lesa seg opp til å verte nesten like kul som jentene)




torsdag 13. oktober 2016

Stort og smått i Oppland

-men best av alt er hjartevarmen!

Det har vorte mest som ein liten tradisjon for underteikna å fylle bilen med nye kulturfondbøker med ujamne mellomrom og leggje ut på formidlingsoppdrag med Makkar Linn. Denne hausten har vi ikkje mindre enn 16 tidfesta oppdrag i kalendaren, der seks av dei allereie er unnagjort. Det nye i år er at det er primært folkebibliotek vi besøkjer, mot hovudsakleg fylkesbibliotek tidlegare år, og det er no biblioteka i Oppland som får dei litterære misjonærane på døra. Nett dette er så utruleg inspirerande! Så mange vidt forskjellige bibliotek dette fylket vårt er utstyrt med!

Vi har vore i ørsmå bokheimar med trongt om plassen, der lufta heng tung bak falma gardiner og hyllene slæst om plassen på linoleumen, men som likevel tek i mot besøkjande med ein varme og ein gjestfridom som omfamnar leselystne med smittande glede. I andre enden av skalaen har vi opplevd gilde, opplyste salar med svimlande takhøgd og gyllen parkett i varme tonar, der formidlarane berre kan smelte inn i topp moderne lydanlegg og la røysta gli utover stolrekkjene som smørsaus. Medan einskilde slit litt med å hoste opp ein enkel PC som kan takle ein litterær PowerPoint, stiller andre med stillegåande kanonar og lettdrivne lerret, trådlause myggar og nyutdanna datateknikarar i kollegiet. 

Røynsla så langt har synt at det ikkje nødvendigvis er dei største biblioteka med det flottaste utstyret som dreg flest folk på arrangement som dette, men at gjennomføringa av ymse samkome naturlegvis er mindre arbeidssam for dei tilsette ved velutstyrte, store bibliotek. Dette kan likevel vere noko å ta til seg for dei som kjenner på mindreverdskomplekset; det er folka som styrer i dei ymse bokheimane som har mest å seie for dei som kjem på besøk -både for lånarar, forfattarar, formidlarar og andre som måtte dukke opp. 

Til sist må vi nemne tusenkronerstipset for alle som driv med formidling, og som såleis er avhengige av at røysta flyt godt over stemmebanda til einkvar tid: Då eg vakna sundag morgon, dagen før fire turnèoppdrag på tre dagar, fekk eg knapt fram eit pip! Panikken tok meg, og sosiale media vart redninga: Kva skulle eg gjere? Det strøymde på med velmeinte kjerringråd og meir eller mindre velprøvde tips, men eitt skilde seg ut, både i form og verknad: 

Fyll ei lita brusflaske halvfull med lunka vatn, finn eit røyr på ca 2 cm i diameter (eg fekk ein tynn hageslangestubb av smeden), og blås bobler i flaska. Etter kvart som du klarar å lage lyd, legg på litt lyd på stemma attåt boblinga. Dette skal visstnok massere stemmebanda, og er et triks som både songarar og skodespelarar har kjent til lenge. Dette tipset kom inn frå fleire kantar til meg, så eg MÅTTE berre prøve -og det fungerte! Bittelitt flaut å overhøyre mumling om "ho med hasjpipa", men litt må ein jo tole... Sprei trikset vidare! Når det er stemmebanda som er problemet, og ikkje sår hals, hjelper det dessverre lite med sitron, ingefær, honning, jägermeister, varm mjølk og andre hjartevarme råd -då er det flaska som gjeld!

Boblande bloggar: Merete