Bøker å skrive heim om

Vegen mot visdom er endelaus, sa ein gong vismannen Olav H. Hauge. I går morgon 05.47 tok tre vise kvinner ved to av dei, konsekvensen av dette og sette bilsnuta mot Gjøvik i 17 hutrande kalde. Men etter setevarme på 4+ og svart, seigtflytande Statoilkaffe, var frost og endeløyse dogg for sol, og dei kunne sjå fram til å gjera seg feite på bokprat resten av dagen. I Mjøsbyen troppa to storlesande rogalendingar opp og serverte smaksprøver frå 92 av bøkene som kom ut i 2011. I dag er viskvinnene så stappande mette at dei ikkje orkar anna enn å gje dykk nokre smaksprøver frå spreidde notat. Men når vårsol i bakkane blenkjer, lovar vi å invitere dykk til BokTapas på biblioteket.

Saganatt - Frode Grytten:
Tre bøker i ei, om den unnselege sonen til ein møbelhandlar som blir lærar og aksjespekulant. Om møbelhandlaren som dreg til Sverige med eit spesielt mål for auge. Om Skuggeregjeringa i Norge. Vakkert, vakkert språk! Viss Plumbo hadde lese Grytten, kunne mykje vore annleis.

Adam Hiorts veg - Brit Bildøen: Miljøvernaren Jon Utskott syklar Norge på tvers saman med ein ung dokumentarfilmskapar. For dei som likar potensgjevarar og klatrande hundreåringar.

Stille natt - Ragnar Hovland: Humor. Treffer denne, treffer ho godt! Damehistorier, fyllesamtaler, brødre, alvor med morsomheter.

Maud og Aud - Gunnstein Bakke: Historie med mange stikkvegar, trafikk og bilar, mennesket sin plass i det heile, om å vera i drift. Action mot slutten!

Gjennom natten - Stig Sæterbakken: Som å sitja på bar og treffe ein ukjend person som begynner å fortelja. Ein far misser son. Eit av dei skumlaste partia NN nokon gong har lese! Slutt som tvingar deg til å lese om att.

An der schönen blauen Donau - Øivind Hånes: Sprelsk og levande om ein margarinprodusent som liknar Derrick.

Fjorden - Lars Ove Seljestad: Den såraste far-son-forteljinga som nokon gong er skrive? Nydeleg. Underteikna har tidlegare dvelt ved den viktige fyrstetouchen.

Nu, jävlar - Heidi Linde: Tek vi dei rette vala når vi er unge? Giftar vi oss med dei rette? Får vi dei liva vi fortener? Kvinne, 30 åra, gravid, kjempegravid, møter barndomsvenninner. Festfyrverkeri for unge mødre, unge damer i alle aldre og menn som elsker kvinner.

Du er ikke død før jeg slutter å elske deg - Didrik M. Hallstrøm: Beste tittel!

Sunset park - Paul Auster: Kjærleik på alle plan. Kan godt lesast av menn, ikkje sentimental! Ei av dei aller beste i fjor!

Jimmen - Øyvind Rimbereid: Langt episk dikt, ein hestekøyrar og Jimmen, ein arbeidshest. Nominert til Nordisk Råds litteraturpris. Allereie vinnar i fjordingklassa.

Jimmen får lov å avslutte i dag. Her har han sundagsfri:

Dagen då ikkje
til byen ganga.
Og då på marki vera
Attum stallen mine heimars
og ikkje so grøn’e denne marki
men gul og long mykje.
Ete då attmed digra hòla
og eta deim gode stråi
ein bete inn i hòla òg
og mykje meir strå der er.
Skita skit.

Rita

"Umuligheten av å leve"

Vi skulle ynskje at det var i eit anna høve, at det var for å feire at ein av våre aller fremste forfattarar, ein av våre få nålevande forfattarar knytt til Gudbrandsdalen og Lillehammer, hadde kome med ny bok, at det var fordi Gjennom natten er nominert til P2-lytternes romanpris, at det var fordi han skulle koma på forfattarbesøk hit på ny, for at han akkurat har fylt år, at vi hadde laga denne utstillinga. I staden er det på grunn av den triste bodskapen vi fekk førre onsdag om at Stig Sæterbakken har gått bort.

Mange pene og heilt sikkert velfortente ord, er sagt og skrive om Stig Sæterbakken i dagane etter. Heile det litterære Norge sørgjer over å ha mista ein klok og kompromisslaus mann, ein inspirerande og respektert lærar, ein djerv og vesentleg forfattar.

Dødsannonsa fortel at forfattaren valde bort livet. Vår eigen lyrikar Tor Jonsson gjorde det same ein januardag i 1951. Per Sivle, Jens Bjørneboe, Ernest Hemingway og Karin Boye er andre namn på lista over forfattarar som har valt døden framfor livet. Men diktarar av dette formatet går aldri heilt ut av tida. Orda og tankane deira vil leva vidare. Vi avsluttar med nokre sitat av Stig Sæterbakken og med favorittlåten Heart and soul av Joy Division, som han valde seg i boka Den beste låta.

"Det er ikke livet man lever, men forestillingsevnen man utvikler det kommer an på. Jeg visste det ikke da, men jeg vet det nå. Sånn sett rommet skafottet, unnskyld, skatollet i kjelleren alt jeg trengte allerede. Siden skulle jeg også forstå at overfølsomhet og språkfølelse er to sider av samme sak." Alt kunne vært annerledes i Morgenbladet 15. mai 2009.

«Hvis det er noen oppgaver igjen til diktningen — noe den kan, som ingen andre kan — må det være å ta denne sorgen, selve umuligheten av å leve — som samtidig er umuligheten av å dø — innover seg til fulle og forsøke, hvis mulig, å gestalte den og reflektere over den, gjerne med en innlevelse blottet for hensyn av noe slag.» Umuligheten av å leve, 2010.

Sæterbakken om Ian Curtis, tekstforfattaren i Joy Division: "Hvis Kierkegaards diagnose av dikteren som "et ulykkeligt Menneske der gjemmer dybe Qvaler i sit Hjerte, men hvis Læber ere formede slig at idet Sukket og Skriget strømme ud over dem, lyder de som skjøn Musik" noen gang har stemt, må det være på Blake-, Dostojevskij-, Nietzsche-, Sartre-, og J.G. Ballard-eleven fra Old Trafford, Manchester. Hans store talent var evnen til å omforme dype personlige kriser til vakre, distinkte, velmodulerte sangtekster. Som Stephen Morris sa en gang: "Det var først etter at han var død, at vi satte oss ned og leste tekstene og skjønte hva han prøvde å fortelle oss." Den beste låta, 2009.

Heart and soul - Joy Division: http://youtu.be/0TC_OWpDNHQ

Rita

Ei god gammaldags floke...

...frys halvt i hel i glastrekken...

Blodet flyt seigare i banene og vermer dårlegare i aldrande skrottar, kjennest det ut som. For berre eitt år sida overlevde vi godt fleire månader der kveksylvet hadde ankra fast i botnen av graderstokken, medan vi no får gongsperre etter kun eit par dagar med 20 isblå celsius. Spegelbiletet som skrik mot ein under morgontoalettet vitnar om ei isolering minst like velstappa som året før, ein leggjepels like tett og skjeggvekst minst like kraftig, så frostriene kjem nok av heilt andre årsaker. Det er mest så ein lengtar etter dagen då sveittetoktene skal overmanne oss og piple velgjerande ut gjennom attela porer...

Gamle Loar før brannen.

Gammelprestgarden er eit hus med sjel, eit bygg med stil og sjarm, gjenreist sist på 30-talet i same stil som før brannen i 1936. Ei verdig perle strategisk plassert på kyrkjevollen under foten av den ranke Lomseggen. Men nett som eit aldrande hovud, er det gamle huset utsett for gjennomtrekk av den plagsame sorten. Dei ofseleg store vindauga er eit vakkert skode reint fasademessig, men innomhus på kaldaste vinteren sig frostrøyken inn og flyt ut over dei breie glaskarmane, legg seg frekt med piggane inn mot rommet og hutrande bibliotekarar. Kaffetraktaren putrar i streng protest borti karmen, medan blomane frys i hel mellom gardinene og sjefen fyrer termostaten på full skruve på bakrommet. "Nå æ kaffen varm!" kvin det frå kontoret, medan traktaren harkar ein siste drope gjennom det frosne røyret.

...nektar å fryse halvt i hel i glastrekken...

Med varmt i koppen og rompa gnukkande mjukt mot varmomnen er det godt å vera til på Gamle Loar. To frosne sjeler på vakt, to som veit å innrette seg etter tilhøva. To som har vore ute ei frostnatt før... Med ny varme i skrotten er vi no klare for dagen og kan by iskalde lomverar ei god bok til peiskosen.



"Lonkje" bloggar: Merete

What are words?

For nokre månader attende vart det sett fokus på samtalene rundt kjøkken- og lunsjborda. I går reknar eg med at det var eit nyord, ja, for meg var det iallefall nytt, som var den store snakkisen rundt desse borda. Var det akseptabelt? Eg vil fyrst som sist understreke at dette innlegget ikkje er noko angrep på eller forsvar for korkje Madcon eller Plumbo. Det handlar om noko anna og meir enn det. Det handlar om akseptabel språkbruk, om spøk og om å skilje seg ut.

Det siste fyrst. Heldigvis er vi alle unike individ. Vi skil oss alle ut. Men vi tilhøyrer også, eller blir ufriviljug plasserte, i ulike grupper som blant anna er fastsett av kjønn, alder, hudfarge, funksjonsnivå, bustad og bakgrunn. Er du i ei av gruppene som er i mindretal, tilhøyrer du ein minoritet og skil du deg ut frå "normalen". Dette kan ein like eller mislike. Ein kan vera stolt eller føle skam på grunn av gruppene ein tilhøyrer.

Så om spøk. Det er veldig sunt og viktig å kunne le av saker og ting. Ingenting er skumlare enn det ein ikkje kan spøke med! Men det er viktig at den som spøken gjeld, kan le av han sjølv. Når ein dreg ein spøk basert på at nokon skil seg ut, meiner eg at ein skal vera rimeleg sikker på at vedkommande er med på spøken, at han ikkje vil såre eller provosere. Det går fint an å trakke i salaten. Det gjer vi vel alle iblant. Da er det er på sin plass med ei god unnskyldning.

Den som kun tar spøk for spøk,
og alvor kun alvorlig,
han og hun har faktisk
fattet begge deler dårlig.
Piet Hein

Så akseptabel språkbruk. Skal ein akseptere at nokon dreg ein spøk basert på t.d. hudfarge i ei høgtideleg prisutdeling, utan at vedkommande som spøken gjeld er forberedt og med på han? Er dette noko alle bør tåle og finne seg i? Da vil det vel også vera akseptabelt at barn i skulegarden kan bruke slike uttrykk? Skal vi vaksne gripe inn i slike tilfelle, eller skal vi overhøyre og tenkje at det er greit? Det er berre ein uskuldig spøk. Det kan det vera. Det treng ikkje vera vondt meint, men det kan bli vondt oppfatta. Difor tykkjer eg vi skal passe tungene våre og tenkje oss om før vi talar. Også vi som kjem frå bygda.

Eg reknar med at dette uttrykket kjem til å feste seg slik at det blir brukt for alt det ikkje er verd i skulegardane, rundt lunsjborda, på utestadane, i drosjekøane. Eg er redd det kan vera eit dyrkjøpt nyord.

Kva dette har i ein landsens bibliotekblogg å gjera? Fint lite kanskje, men vi lever da med, av og for orda her i vårt lille land, må vita! 


Rita

Vakkert om ung sorg

Høgtidsdagane som ligg bak oss vart for meg av det gode slaget. Nattbordet heldt først i jula på å ta overbikken under tyngda av den struttande haugen ungdomsbøker som skulle fordøyast i fredfulle nattetimar. Nett som i ei folkemend, var det nokre som ikkje skilde seg nemneverdig ut blant dei andre, medan einskilde trefte meg hardt og brutalt, opprørde sinnet så kraftig at eg laut nattevandre i tøflar og t-skjorte og roe det heile ned med eit glas iskaldt, seterbrunt heimebrygg. Atter andre smaug seg inn i sjela, brøytte rom for undring og ettertanke, laga seg eit trygt leie for å bli verande lenge, lenge.

"Etterpå varer så lenge" av Karin Kinge Lindboe eig den tittelen som sa meg mest i denne bunken. Så vakkert skrive om eit sårt tema med vonde undertonar. Boka er ein oppfølgjar til "Stella", ei nydeleg lita bok om eit venninnepar der den eine får kreft og døyr. Benny har ikkje rom for andre enn bestevenninna Stella i livet sitt, ho dyrkar henne i alt og godtek ikkje eingong at Stella blir forelska. Då Stella blir sjuk, rasar verda saman, og vi får ta del i ein enorm sorgprosess Benny rir i einsemd. Orda "Etterpå varer så lenge" rommar dermed så uendeleg mykje. Denne gongen byrjar ei  ny jente i klassen til Benny, og Stella bestemmer seg for at ingen skal få kome og fylle opp tomrommet etter Stella -korkje i klassen eller i livet hennar. Eit par såre, flotte bøker for ungdom og vaksne!

"Himmelen begynner her" av Jandy Nelson drog meg attende til sårsøt ungdomsforelsking med vulkanske kjensler i vilt ritt gjennom skrotten. På same tid er dette ei lyrisk flott bok om sorgen og saknet etter ei død syster, der ei ung jente må gjennomleve det tunge tapet av storesystera. Lennie finn trøyst i å skrive ned kjenslene sine på lappar som ho gøymer på dei mest utenkjelege stader:
"...sorgen er et hus
der stolene har glemt hvordan de kan bære oss
speilene hvordan de kan speile oss
veggene hvordan de kan holde på oss
sorgen er hus som forsvinner
hver gang noen banker på døra
eller ringer på
et hus som fyker av gårde ved det minste vindpust
som graver seg dypt ned i bakken
mens alle sover
sorgen er et hus der ingen kan beskytte deg
der den yngste søsteren
vil bli eldre enn den eldste
der dørene
ikke lenger slipper deg inn
eller ut..."
Nydeleg skrive -til å gøyme på i hjartet!

Bloggar: Merete

Blått nytt år!

Tre vise kvinner startar det nye året i blåtonar. Blå som er farga for hav og himmel  og symboliserer ånd, sanning og det evige, pregar resepsjonen, framsidene og og kanskje også viskvinnene. Vi balanserer framleis på eggen mellom det gamle og det nye året. Det gamle har ikkje sleppt taket enda, an other year's over, samstundes som det er tid for å leggje nye planar og tenkje framover, a new one's just began, er det også tid for ettertankar.

And what have we done? 2011 var eit spennande, hektisk og aktivt år for oss. Den eine viskvinna har halde stand bak skranka gjennom heile året, lese seg opp på barne- og ungdomsbøker, gjennomført bokpratar for nær sagt alle elevane i grunnskulen og hatt det store oversynet. Observante fylgjarar av bloggen har sikkert lagt merke til at berre to av viskvinnene har skrive blogginnlegg i det siste. Ei av viskvinnene var så uheldig å bli sjuk i fjor vår, og to andre har vore vikarierande viskvinner sidan. Den tredje viskvinna brukte delar av vårhalvåret til å egotrippe til den store byen for å gjera seg visare. Der tok ho etterutdanning i litteraturformidling fordi ho trur at det blir eit viktig satsingsområde for biblioteka i den digitaliserte tidsalderen. I tillegg leia ho prosjektet Ord om fjell og var involvert i Diktardagar, Diktarhus, Vera Henriksen-jubileum, folkemøte og 10 årsjubileum. Det kunne bli i overkant mykje tid som gjekk med til arrangement og tilsvarande lite til ordinær bibliotekdrift.

Vi kjem likevel til å fortsetje satsinga på arrangement og på å skape liv i huset også i året som kjem sjølv om det tek mykje tid og krefter. Vi trur det er framtidsretta. Vi går eit nytt spennande år i møte blant anna med Ibsen-jubileum til sommaren. 2. juli er det 150 år sidan Henrik Ibsen overnatta her i den gamle prestegarden på si reise over Sognefjellet til Vestlandet, ei reise som skulle få avgjerande innverknad på forfattarskapen og la grunnlaget for både Brand og Peer Gynt. Vi gler oss til markeringa og ikkje minst til eit nytt år med dei beste bibliotekbrukarane i fylket. Bli med oss på ferda gjennom 2012 både in real life og her ute i cyber spacen! Let's hope it's a good one!

http://youtu.be/8cJOm72QDDA

Rita

Godt nytt år!

Utsynet frå kontorvindauget på tampen av året innbyr til alt anna enn bortstuving av julelektyre og nedpakking av nissemenn og englebarn. Etter all romjulsherjinga med orkan i kasta og tilhøyrande riving av låvetak og ommøblering av skog, er det eit etterlengta og fredfullt syn å bli vár ei slik lise borti fjella. Attkeike og innfule etter all motvinden lyt vi no krafse fastgrodde halmstrå frå skiutstyret på låven, grave bort fjorgammal smorning og klesse på nye lag med glidemiddel, før vi tek fjellviddene fatt med lange seige tak bortetter kvite vidder i bleik vintersol. Tida er komen for å svi bort ribbefeitt og bittersøte lag høgtidskonfekt...

Ordknappe som vi er, ønskjer vi alle lånarar ei fredeleg nyttårshelg i finvéret! Spar på fyrverkeriet og ta vare på dei firbeinte under høgste feiringa. Vi takkar audmjukt for det gamle året -de høyrer garantert frå oss så snart det nye er i emning!

Bloggar på tampen: Merete